Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów prowadzi badania naukowe, działalność oświatową i profi laktyczną w dziedzinie epidemiologii nowotworów złośliwych w Polsce i w regionie Europy Środkowej. Organizuje i nadzoruje rejestrację nowotworów złośliwych w Polsce. Prowadzi też badania w dziedzinie epidemiologii opisowej i analitycznej, także we współpracy z innymi instytucjami naukowymi w Polsce i na świecie. Wśród nich są: Uniwersytet w Oksfordzie (Wlk. Brytania), Uniwersytet Harvarda w Bostonie (USA), Uniwersytet Johna Hopkinsa w Baltimore (USA), Europejski Instytut Onkologii w Mediolanie, Narodowy Instytut Raka (NCI) w Bethesda (USA), Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) w Lyonie (Francja), Międzynarodowa Unia Walki z Rakiem (UICC) w Genewie (Szwajcaria), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska w Waszyngtonie (USA), Centrum Kontroli i Prewencji Chorób w Atlancie (CDC USA), Amerykańska Fundacja Zdrowia w Nowym Jorku (USA), Niemieckie Centrum Badań nad Rakiem w Heidelbergu (Niemcy). Na podstawie danych koordynowanego przez Zakład Krajowego Rejestru Nowotworów oraz prowadzonych krajowych rejestrów Zakład opracowuje i publikuje roczne raporty o zachorowalności i umieralności na nowotwory złośliwe w Polsce, a także analizy dotyczące umieralności na nowotwory złośliwe w różnych krajach. Krajowy Rejestr Nowotworów jest również organizatorem corocznych kursów szkoleniowych dla pracowników Regionalnych Rejestrów Nowotworów obejmujących problematykę rejestracji nowotworów złośliwych. Inną dziedzinę stanowi kartografi a przestrzennego występowania nowotworów złośliwych w Polsce i w Europie Środkowej. W ramach grantów międzynarodowych Zakład prowadzi szereg prac badawczych i badawczointerwencyjnych dotyczących zarówno epidemiologii nowotworów złośliwych, jak i przyczyn przedwczesnej umieralności Polaków. Opracowuje się tu i publikuje prace w zakresie epidemiologii analitycznej dotyczące szczególnie badań nad czynnikami ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe jamy ustnej, krtani, trzustki, pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, żołądka, płuca, jajnika, piersi. Jakość i wszechstronność prowadzonych przez Zakład populacyjnych badań epidemiologicznych pozwoliła na włączenie do prac międzynarodowych konsorcjów takich jak: International Lung Cancer Consortium (ILCCO), International Head and Neck Cancer Epidemiology Consortium (INHANCE), The Breast Cancer Association Consortium, Collaborative Group on Epidemiological Studies of Endometrial Cancer and The Ovarian Cancer Association Consortium. Taka współpraca umożliwia prowadzenie badań nad interakcjami między środowiskowymi i biologicznymi aspektami procesów nowotworowych. Na początku lat 80. Zakład zainicjował ogólnopolskie badania nad postawami wobec palenia tytoniu w Polsce, a także populacyjne badania nad skutkami zdrowotnymi inhalacji dymu tytoniowego, w szczególności w zakresie zachorowań i zgonów na nowotwory złośliwe. W tym okresie, we współpracy z laboratoriami w USA, Finlandii i Niemczech, zostały zainicjowane niezależne badania nad zawartością substancji toksycznych, w tym rakotwórczych, w dymie tytoniowym sprzedawanych w Polsce papierosów. Badania te przyczyniły się do opracowania na początku lat 90. długofalowej polityki normatywnej w tej dziedzinie oraz do stopniowego zmniejszenia zawartości substancji smolistych i nikotyny w polskich papierosach do poziomu porównywalnego w krajach Unii Europejskiej. Od połowy lat 80. pracownicy Zakładu uczestniczą w pracach eksperckichi legislacyjnych, które przyczyniły się do uchwalenia przez Sejm RP w 1995 r. Ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz jej nowelizacji w 1999 i 2003 r. oraz opracowania rozporządzeń Ministerstwa Zdrowia w 1998, 2000 i 2004 r. Od początku lat 90. Zakład, we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, był koordynatorem programu profi laktyki chorób odtytoniowych w Polsce, który od 1999 r. ma status ogólnopolskiego programu rządowego. Zakład przygotowywał i realizował także Program Monitoringu Narodowego Programu Zdrowia w ramach celu operacyjnego nr 3 „Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu”. Od 1992 r. Zakład współuczestniczy w realizacji interwencji populacyjnych, prowadzących w szczególności do zmniejszenia częstości palenia tytoniu. Do najważniejszych, ogólnopolskich kampanii zdrowotnych ograniczających skutki palenia należy Światowy Dzień Bez Tytoniu (organizowany corocznie w maju od 1989 r.) oraz akcja „Rzuć palenie razem z nami” (organizowana corocznie od 1992 r. w okresie listopada). Działanie te przyczyniły się do pozytywnych zmian w postawach zdrowotnych Polaków i miały wymierny wpływ na poprawę zdrowia społeczeństwa polskiego, w tym na zmniejszenie zachorowań i zgonów na nowotwory złośliwe, szczególnie płuca u mężczyzn.. W ramach Programu ograniczania chorób nowotworowych Zakład prowadzi intensywne działania edukacyjne z zakresu epidemiologii nowotworów i czynników ryzyka raka w populacji polskiej oraz organizuje działania w zakresie ograniczania zdrowotnych następstw palenia tytoniu, w tym edukację lekarzy na temat leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu. Na potrzeby działań interwencyjnych Zakład publikuje liczne materiały oświatowe, popularyzujące ideę zdrowego stylu życia. Od 2006 roku Zakład koordynuje ogólnopolski program Prewencji Pierwotnej Nowotworów w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. Od 1999 roku przy Zakładzie działa stacjonarna Poradnia Pomocy Palącym, w której corocznie około 1000 osób uzależnionych może bezpłatnie korzystać z porad lekarzy i psychologów. W Poradni prowadzi się także badania leczniczo-kontrolne leków farmakologicznych stosowanych w leczeniu uzależnienia od tytoniu. Unikatowy charakter ma działająca od 1996 roku ogólnopolska Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym (numer telefonu: 0-801 108 108). Co roku, podlegająca Zakładowi Telefoniczna Poradnia udziela pomocy tysiącom osób uzależnionych od tytoniu. Od 1994 roku Zakład pełni rolę Ośrodka Współpracującego ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO Collaborating Centre) w dziedzinie planowania i implementacji działań WHO na rzecz Europy wolnej od tytoniu, którego głównym celem jest zmniejszenie zagrożenia zdrowia w związku z paleniem tytoniu w Polsce i innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Działalność naukowa Zakładu ma wymiar międzynarodowy. Wyniki prac Zakładu są publikowane w najpoważniejszych polskich i zagranicznych czasopismach naukowych oraz w wielu, wydanych w Polsce i zagranicą monografi ach naukowych.