Szanowni Państwo| Zakład Fizyki Medycznej |
 |
 |
 |
Zakład powstał z inicjatywy i na wyraźne życzenie Marii Skłodowskiej-Curie i przy finansowym wsparciu Jej rodziny. Kierownictwo Zakładu powierzono Jej uczniowi – doc. Cezaremu Pawłowskiemu, który wspominał: „Budowa gmachu pracowni naukowych, którego część była przeznaczona dla Pracowni Fizycznej została zakończona w końcu 1934 roku. Od tego roku właściwie rozpoczęła się organizacja Pracowni. Uruchomienie Pracowni nastąpiło dopiero w lutym 1936 roku”.
Na uroczystym otwarciu obecni byli Irena i Fryderyk Joliot-Curie. Działalność Zakładu nastawiona jest na wspomaganie metodami fizycznymi wczesnego wykrywania i skutecznego leczenia chorób nowotworowych, bezpieczne stosowanie czynników fizycznych, w szczególności promieniowania jonizującego, oraz na nieodzowną w tej szybko rozwijającej się dziedzinie dydaktykę. Tej działalności, która w wielu przypadkach wykracza poza ramy Centrum Onkologii w Warszawie, podporządkowana jest wewnętrzna organizacja Zakładu.
Centrum Onkologii posiada akredytację Ministerstwa Zdrowia na szkolenie specjalizacyjne w zakresie fizyki medycznej. Kierownik Zakładu Fizyki Medycznej jest osobą upoważnioną przez Dyrektora do prowadzenia tej działalności. Ponadto Zakład prowadzi zajęcia akademickie dla studentów Uniwersytetu Warszawskiego i Akademii Medycznej oraz szkolenia o charakterze praktyk naukowych dla fizyków z Polski i z zagranicy. Fizycy zagraniczni są kierowani przez Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (IAEA), która licencjonowała Zakład jako przygotowany do tej działalności.
Od szeregu lat Zakład bierze udział w kolejnych projektach badawczych dotyczących fizyki medycznej, prowadzonych przez ESTRO oraz przez IAEA. Zakład Fizyki Medycznej jest siedzibą Polskiego Towarzystwa Fizyki Medycznej od chwili jego powstania w 1966 roku oraz siedzibą Krajowego Konsultanta w Dziedzinie Fizyki Medycznej i Inżynierii Medycznej.
Najważniejsze kierunki działalności o charakterze rutynowym
Na rzecz Centrum Onkologii:
– kontrola jakości aparatury do tele- i brachyterapii, symulatorów, aparatury obrazującej (aparaty rentgenowskie, tomografy komputerowe, mammografy) oraz aparatury dozymetrycznej,
– określanie mocy dawek aparatury terapeutycznej,
– komputerowe planowanie tele- i brachyterapii,
– obliczanie czasów napromieniania pacjentów,
– ochrona radiologiczna personelu i nadzór nad urządzeniami ze źródłami promieniowania.
Na rzecz innych jednostek ochrony zdrowia:
– wzorcowanie dawkomierzy terapeutycznych i mammograficznych, przeprowadzanie audytów dozymetrycznych dla zakładów radioterapii z całej Polski, w ramach działalności LWWD,
– kontrola jakości i organizacja audytów w ośrodkach biorących udział w Populacyjnym Programie Wczesnego Wykrywania Raka Piersi.
Najważniejsze kierunki badań naukowych
Działalność badawcza w zakresie tele- i brachyterapii związana jest z wprowadzeniem do terapii nowoczesnych metod i urządzeń (akceleratory mające możliwości generowania skomplikowanych rozkładów wiązek promieniowania, źródła promieniowania o wysokiej mocy dawki, trójwymiarowe systemy planowania leczenia i in.).
Do najważniejszych kierunków badań należy:
(1) dozymetria i metody obliczeniowe w radioterapii stereotaktycznej, w radioterapii stosującej kolimatory wielo-listkowe i w radioterapii z „modulowaną intensywnością wiązki” – IMRT, w tym dozymetryczna weryfikacja planów radioterapii OMRT z wykorzystaniem nowych generacji filmów dozymetrycznych;
(2) analiza wpływu energii promieniowania i parametrów optymalizacyjnych na rozkład dawki w ciele pacjenta;
(3) dozymetria źródeł o wysokiej mocy dawki i analiza rozkładu dawek u pacjentów brachyterapii;
(4) opracowanie metod kontroli obliczeń przez trójwymiarowe systemy planowania leczenia;
(4) uczestnictwo w badaniach klinicznych, w szczególności w przypadku specjalnie złożonych planów leczenia.
W zakresie technik obrazowania prowadzone są badania:
(a) zależności między fizycznymi parametrami aparatury mammograficznej, a dawkami jakie otrzymują badane pacjentki;
(b) optymalizacji obrazowania przez tomografy komputerowe i obrazowania portalowego na potrzeby radioterapii.
W zakresie ochrony radiologicznej, we współpracy z Politechniką Warszawską i Instytutem Energii Atomowej, prowadzone są badania nad opracowaniem metod pomiaru strumienia neutronów wokół akceleratorów medycznych. W Laboratorium Wtórnych Wzorców Dozymetrycznych prowadzone są badania nad:
(a) opracowaniem metodyki wzorcowania źródeł stosowanych w brachyterapii;
(b) opracowaniem metodyki wzorcowania dawkomierzy stosowanych w mammografi i;
(c) przygotowaniem metodyki wzorcowania płaskich komór jonizacyjnych i kontroli ich przez użytkownika; (d) właściwościami detektorów termoluminescencyjnych i związaną z tym modyfi kacją metod auditów dozymetrycznych w regionalnych ośrodkach onkologicznych;
(c) przygotowaniem zaleceń kontroli jakości aparatury i sprzętu pomiarowego.
Wybrane publikacje Bulski W, Gwiazdowska B, Kania M, Rostkowska J. The results of the TLD postal dosimetry audit in radiotherapy centres in Poland (period 1991- 2001). Nowotwory J Oncol 2003; 53: 531-536.
Gwiazdowska B, Bulski W. The role of the Polish Secondary Standard Dosimetry Laboratory in view of the requirements of the EC Directive 97/43 Euratom. Nowotwory J Oncol 2004; 54: 323-332.
Mijnheer B, Olszewska A, Fiorino C, Hartmann G, Knoos T, Rosenwald J C, Welleweerd H. Quality Assurance of treatment planning systems – practical examples for non-IMRT photon beams. European Guidelines for Quality Assurance in Radiotherapy. Booklet No. 7, p. 1-96. ESTRO, 2004.
Rostkowska J, Bulski W, Gwiazdowska, Kania M. Characteristics of two different TLD systems as applied to the dosimetric audits in teleradiotherapy. Pol J Med Phys Eng 2004; 10: 1-12.
Chełmiński K, Rostkowska J, Kania M, Bulski W, Gwiazdowska. Measurement of the sensitometric curves of Kodak EDR 2 and X-Omat V fi lms using Enhanced Dynamic Wedges and Dynamic Multileaf Collimators. Rep Pract Oncol Radiother 2005; 10: 293-300.
Golnik N, Zielczyński M, Bulski W, Gryziński M, Pałko T, Tulik P. Recombination methods for determination of neutron contribution to H*(10) at medical accelerators. Pol J Med Phys Eng 2005; 11: 61-73.
Kukołowicz PF, Gil-Ulkowska, Bulski W. The effective dose (Deff) for electron beams. Radiother Oncol 2005; 74: 211- 15.
Tołwiński J, Fabiszewska E, Gwiazdowska B, Bulski W. On the possibility of reducing doses received by patients during mammography screening. Nowotwory J Oncol 2005; 55: 441-447.
Pszona S, Wincel K, Zaręba B, Bulski W, Kawczyńska K, Kępka C, Witkowski A. A novel ionization chamber for dosimetery in intravascular brachytherapy. Nucl Instr Meth Phys Res 2005; A 537: 666-671.
Golnik N, Zielczyński M, Bulski, Tulik P, Pałko T. Measurements of the Neutron Doser Near a 15 MV Medical Linear Accelerator. Radiat Protect Dosim 2007 (w druku). Bulski W, Gwiazdowska B, Pruszyński A, Rostkowska J. Infrastruktura radioterapii w Polsce. Nowotwory J Oncol 2007 – w druku.
Ponadto rozdziały w podręczniku szkolenia specjalizacyjnego z fi zyki medycznej: Tołwiński J, Pawłowski Z. Radiodiagnostyka, s. 13-124;
Kukołowicz P, Scharf W, Morawska-Kaczyńska M, Bulski W. Radioterapia, s. 125-208;
Dąbrowski R. Dozymetria z zastosowaniem komór jonizacyjnych, s. 209-262;
Gwiazdowska B. Fizyczne aspekty zapewnienia jakości w radiodiagnostyce i radioterapii, s. 263-282.
W: Pawlicki G, Pałko T, Golnik N, Gwiazdowska B, Królicki L (red.). Fizyka medyczna. Warszawa: Akademicka Oficyna Wydawnicza Exit; 2002.
|
